روانکاری دنده‌ها (قسمت اول)

1

 

دنده‌ها قطعاتی هستند که از زمان اختراع ماشین آلات چرخنده ایجاد شده‌اند و در انواع تجهیزات صنعتی و خودروها به کار می‌روند. وظایف دنده‌ها به صورت کلی شامل موارد زیر است:

  • افزایش گشتاور
  • انتقال حرکت و نیرو از یک محور به محور دیگر
  • تغییر سرعت بین محورها
  • تغییر جهت حرکت
  • به دست آوردن سرعت خروجی با دامنه وسیع در قبال دامنه سرعت محدود موتور

2

دنده‌ها به منظور انجام وظایف خود به بهترین نحو ممکن، در انواع مختلف به لحاظ جنس و ساختار مکانیکی ساخته شده و در ماشین آلات مختلف به کار می‌روند. اما مساله مهم در مورد همه آن‌ها این است که به این خاطر که دنده‌ها بار زیادی را متحمل می‌شوند، باید به نحو مناسب روانکاری شوند تا از سایش، بریدگی، شکستگی و انواع دیگر آسیب‌های دنده جلوگیری به عمل آمده و حرکت نرم و راحت دنده‌ها بر روی هم ایجاد شود. انواع مختلف دنده به لحاظ ساختار مکانیکی در شکل 1 دیده می‌شود. گرانروی و سطح کیفی روغن دنده، متناسب با نوع دنده و میزان بار وارد بر آن، توسط سازنده توصیه می‌شود.

3

شکل 1- انواع دنده به لحاظ ساختار مکانیکی

 

مسائلی مانند عدم توازن مکانیکی دستگاه، بار بیش از اندازه، استفاده از روغن دنده نامناسب و یا هر نوع عدم مراقب دیگر می‌تواند منجر به بروز مشکلاتی مانند بریدگی، شکستگی، سایش و … در دنده‌ها گردد. مثال‌هایی از انواع مشکلات مکانیکی ایجاد شده برای دنده‌ها در شکل 2 دیده می‌شود.

4

5

شکل 2-برخی از مشکلات پیش آمده در مورد دنده‌ها

 

به صورت کلی دنده‌ها به صورت باز یا بسته در ماشین آلات به کار می‌روند. دنده‌های باز که دارای ابعاد بزرگ و طراحی پیچیده‌ای هستند، در صنایع سیمان، معادن و کاغذسازی کاربرد وسیع دارند. دنده‌های بسته در خودروها و در بسیاری از ماشین آلات صنعتی به کار می‌روند. محفظه بسته‌ای که دنده‌ها در آن قرار دارند، در اصطلاح گیربکس یا جعبه دنده نامیده می‌شود.

6

شکل 3- جعبه دنده خودرو (گیربکس)

 

 

 

7

شکل 4- دنده‌های باز

 

عمل تعویض دنده در خودروها به صورت دستی در گیربکس‌های دستی (manual) و یا به صورت اتوماتیک در گیربکس‌های اتوماتیک انجام می‌شود که هر کدام الزامات روانکاری و طبقه بندی روغن مخصوص خود را دارند. گیربکس‌های اتوماتیک به لحاظ طراحی پیچیده‌تر و حساس‌تر ویژگی‌های روانکاری خاصی نیاز دارند.

89