روانکاری دنده‌ها (قسمت دوم)

وظایف روغن دنده

وظیفه اولیه روغن دنده، کاهش اصطکاک بین سطوح در معرض تماس، خارج کردن حرارت، ایجاد لایه محافظ بر سطح فلز و ایجاد روانکاری مرزی برای جلوگیری از آسیب دیدگی دنده‌ها می‌باشد. به کمک ماده افزودنی EP، سطح فلز با لایه‌ای که حاصل واکنش ماده افزودنی و سطح فلز می‌باشد، پوشیده می‌شود و بدین وسیله از سایش و سایر مشکلات ناشی از تماس فلز با فلز جلوگیری به عمل می‌آید (شکل 1). روغن‌های دنده خودرویی همچنین ضربات و سر و صدای ناشی از حرکت دنده‌ها را کاهش داده و موجب حرکات نرم و راحت دنده‌ها بر روی هم می‌شوند. خواص مطلوب روغن‌های دنده در جدول 1 مشاهده می‌شود.

1

شکل 1- نحوه‌ی عملکرد ماده افزودنی EP

 

 جدول 1- خواص روغن دنده مطلوب

جدول

 

طبقه بندی روغن‌های دنده

به صورت کلی روغن‌های دنده به دو گروه اصلی روغن‌های دنده صنعتی و روغن‌های دنده خودرویی تقسیم می‌شوند. روغن‌های دنده خودرویی شامل روغن‌های دنده دستی و اتوماتیک می‌باشند.

11

 

روغن‌های دنده خودرویی

  • روغن‌های دنده دستی خودرو

برای روغن‌های دنده نیز مانند روغن‌های موتور، طبقه بندی بر اساس گرانروی و سطح کیفیت انجام می‌شود. طبقه بندی گرانروی روغن‌های دنده دستی SAE J306 نامیده می‌شود (شکل 6) و باید توجه داشت که این طبقه بندی با SAE J300 که برای روغن‌های موتوری می‌باشد، متفاوت است. به عنوان مثال، گرانروی SAE 85W برای روغن دنده، اگرچه  بالاتر از SAE 40 برای روغن موتور به نظر می‌رسد اما این گونه نبوده بلکه از نظر میزان گرانروی، با آن تقریبا برابر است. گرانروی نقش مهمی بر ظرفیت تحمل بار و محافظت سطوح در برابر سایش ایفا می‌کند. لذا انتخاب گرانروی مناسب بر اساس توصیه سازنده گیربکس در شرایط اقلیمی صورت می‌گیرد. طبقه بندی API برای روغن‌های دنده دستی مطابق جدول 2 می‌باشد:

 

جدول 2- سطوح کیفی روغن‌های دنده دستی بر اساس طیقه بندی API

جدول 2

 

12

شکل 2- مثالی از گرانروی روغن دنده چند درجه‌ای

 

  • روغن‌های دنده اتوماتیک خودرو

روغن‌های دنده اتوماتیک فرمولاسیون پیچیده‌تری نسبت به روغن دنده‌های دستی دارند و گاهی تا 15 نوع ماده افزودنی در آن‌ها به کار می‌رود. روغن پایه استفاده شده در این دسته اغلب روغن پایه سبک بوده و این محصولات عموما با رنگ قرمز تولید می‌شوند تا از اختلاط ناخواسته آن‌ها با سایر روغن‌ها جلوگیری شود. این روغن‌ها AUTOMATIC TRANSMISSION FLUID  یا به اختصار ATF  نامیده می‌شوند.

13

برای دسته بندی این روغن‌ها، طبقه بندی و استاندارد جهانی مثل روغن‌های دنده دستی و روغن‌های موتور وجود ندارد، بلکه طبقه بندی و تعریف آن‌ها توسط دو سازنده بزرگ اتوموبیل، جنرال موتورز (GM) و فورد (FORD) صورت گرفته است و مبنای شناخت این روغن‌ها آشنا شدن با استانداردهای این دو شرکت می‌باشد. استاندارد DEXRON IID و DEXRONIII  در حال حاضر متداول‌ترین این سطوح می‌باشند.

 

روغن‌های دنده‌ی خودرویی توتال